• منتشر شده در یکشنبه, 26 اسفند 1397 10:59
در گفت‌و‌گوی خبرشمال با دو تن از فعالان عرصه منابع طبیعی بررسی شد

مقاومت شهرداری‌ها در برابر ورود آگاهانه به موضوع فضای سبز شهری

 
 
 
 

مائده مطهری‌زاده /


حضورشان در گوشه و کنار خیابان‌های شهر، به چشم شهروندان طراوت و شادابی می‌بخشد. هرچند که بعضا در جای مناسب و به شکل نامناسب کاشته و نگهداری می‌شوند، اما هیچگاه از مسئولیتی که بر دوش‌شان اعم از (زیباسازی و اکسیژن‌زایی) است شانه خالی نمی‌کنند. کتاب‌هایی گسترده بر زمین، که اگرچه گاه، بر صفحات‌شان لکه‌هایی سیاه از ندانم‌کاری می‌نشیند اما همچنان «یار مهربان خیابان‌ها‌» هستند.
در ایجاد فضای سبز شهری، درختان حرف اول و آخر را می‌زنند و به همین اعتبار هم هست که انتخاب گونه‌های سازگار با اقلیم منطقه و کاشت آنها به شیوه‌های مناسب در مکان‌های مناسب از اهمیت بسزایی برخوردار است.

*درختان رنج کشیده
با یک دور کوچک در سطح شهر و براندازی کوتاه از درختان کاشته شده در گوشه و کنار جاده‌ها و خیابان‌ها، می‌توان خبر از حال دل پریشان درختانی گرفت که گرفتار و اسیر دست ساختمان‌های بلندمرتبه و خطوط برق شده‌اند و تاوان سازگاری با پیرامون خود را با کوتاه شدن شاخ و برگ‌ها و ... خویش داده‌اند.
درخت نارنج در شمال، به ویژه در شهرهای مرکزی مازندران، تنها یکی از انواع درختانی است که بدون توجه به زیست پایدار و رعایت اصول کاشت و نگهداری در حاشیه خیابان‌ها و پیاده‌روهای کوچه پس‌کوچه‌های شهر کاشته شده‌اند و گاه با (ضرب بی‌رحمانه چوب، بر پیکره‌اش برای پر کردن دامان مردم شهر از شکوفه‌های خویش) مواجه می‌شود و گاه نیز تاوان کاشته شدن در مکانی نامناسب را با مرگ خویش پرداخت می‌کند!
اما حالا از شهرداری ساری خبر می‌رسد که در برخی از کوچه‌ها و خیابان‌های شهر، به صورت پراکنده، اقدام به قطع درختان نارنج و جایگزینی آن با درختان سوزنی‌برگ کرده است.

*لزوم کاشت درختان بومی مازندران
مهندس محمد نجاتی، از فعالان عرصه محیط زیست و منابع طبیعی که سالیان درازی‌ از عمر خود را صرف همکاری با اداره کل منابع طبیعی مازندران – ساری در بخش‌های مختلف کرده است، در این باره ضمن بیان این مطلب که اساسا، درختان مرکبات و به ویژه درخت نارنج، بومی ایران نبوده و زادگاه اصلی آنها کشور چین است، می‌گوید:« هرچند که از نظر من کاشت و سپس قطع درختان به هر منظوری اشتباه و گناه بزرگی در حق این زیستمندان است، اما باید به این نکته نیز اشاره شود که به طور کلی کاشت درختان و گیاهان غیربومی همچون نارنج، یاس هلندی، اُکالیپتوس، اقاقیا، ماگنولیا و... در شهرهای شمالی ایران از همان ابتدا اشتباه بوده است.»
این فعال برجسته محیط زیست و منابع طبیعی با اشاره به همیشه سبز بودن درخت نارنج و انتشار رایحه فرحبخش شکوفه‌های آن در فروردین و اردیبهشت در خیابان‌ها، گفت:« این درخت به رغم همه زیبایی‌ها و فوایدش، به دلیل آفت‌پذیر بودن و نیاز به سم و کود فراوان، خود به یکی از عوامل ناسازگار با طبیعت مازندران تبدیل شده است اما متاسفانه ما همچنان بر وجود و حضور این گونه از درختان در خیابان‌ها و کوچه پس‌کوچه‌های شهر اصرار داریم.»

*پروژه مجموعه باغ‌های هیرکانی سه ساله شد
محمد نجاتی با اشاره به مقاومت شهرداری‌ها در برابر ورود انجمن‌ها و سمن‌های زیست محیطی و منابع طبیعی به بخش پارک‌ها و فضاهای سبز شهری برای ارائه مشاوره‌های علمی و عملی در راستای ایجاد فضای سبز شهری اصولی و پایدار می‌افزاید:« ما به همراه تنی چند از دوستان فعال در این عرصه، چند سالی‌ست که پروژه‌ای را تحت عنوان (مجموعه باغ‌های هیرکانی) کلید زده‌ایم؛ طرحی که همانطور که از نام آن پیداست به دنبال کاشت درختان بومی و سازگار با اقلیم و طبیعت در جای جای شهرهای مازندران است و به همین منظور، سعی در همراه‌سازی شهرداری‌ها در این بخش داشته که متاسفانه با عدم استقبال شهرداری‌های استان، به ویژه در بابل و ساری روبرو شده است.»
این فعال منابع طبیعی با اشاره به اقدامات جسته و گریخته شهرداری‌ها در جهت انتخاب درختان مناسب و اِعمال شیوه‌های درست برای کاشت آنها، این فعالیت‌ها را لازم اما ناکافی دانست و گفت:« خوشبختانه پروپوزال اجرای پروژه (مجموعه باغ‌های هیرکانی) در سطح کشور مورد اقبال عموم قرار گرفته، چنانکه از سوی سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری ایران، به عنوان پروژه نمونه کشوری شناخته شده است.»

*توسعه پایدار با بهره‌گیری از فاکتورهای ناپایدار
نجاتی با بیان اینکه همواره دَم از توسعه پایدار می‌زنیم اما دوست داریم با فاکتورهای ناپایدار به آن دست یابیم و این امر شدنی نیست، تاکید کرد:« غرض از نام‌گذاری مجموعه باغ‌های هیرکانی بر روی این پروژه، آن بود که در واقع ما در این طرح، قصد ایجاد جنگل که ظرفیت‌ها و استعدادهای خاصِ طبیعی خود را می‌طلبد نداریم، بلکه در پی ایجاد باغ (به معنای فضای سبز دست‌ساخته بشر) هستیم که البته در ایران نمونه‌های کهن فراوانی از این دست همچون، باغ‌های ارم، عفیف‌آباد، گلشن، شازده و... وجود دارند؛ همچنین نام این مجموعه باغ‌ها را نیز از نام جنگل‌‌های هیرکانی اخذ کردیم، زیرا در این باغ‌ها قرار است از نژاد و گونه‌های درختان هیرکانی که بومی شمال ایران نیز هستند استفاده و کاشته شود.»

*ضرورت کاشت درختان در مناطق محصور 
وی با بیان اینکه پس از انتخاب گونه‌های مناسب و سازگار با طبیعت توسط مسئولان شهری، عواملی همچون توجه به اقلیم منطقه، تراز، نوع خاک، مشارکت جوامع محلی و نگهداری و پایش این درختان، نیز از درجه اهمیت فراوانی برخوردار است، افزود:« مکان‌یابی از جمله فاکتورهای بسیار مهم برای کاشت، حفظ و نگهداشت این درختان بشمار می‌رود، به این ترتیب که این درختان نباید در مسیر چرای احشام و یا اماکن پر رفت و آمد که دسترسی و تخریب آنها را تسهیل می‌کند کاشته شود و بهتر این است که این درختان در فضاهایی محصور همچون محوطه دانشگاه‌ها، پادگان‌ها، مدارس، آرامگاه‌ها، امامزاده‌ها و ... که دارای باغبان و متولی است، کاشته و نگهداری شوند.»

*کاشت 4 هزار اصله نهال در محوطه دانشگاه علوم پزشکی بابل
وی با اشاره به استقبال روستاییان از این طرح و ذوق سرشار آنان برای کاشت این درختان در روستاها، خاطرنشان کرد:« کاشت 4هزار اصله نهال از میان گونه‌های هیرکانی در وسعتی قریب به 3 هکتار از مساحت حیاط دانشگاه علوم پزشکی بابل، تنها یکی از ده‌ها هزار نمونه از مجموعه باغات هیرکانی است که به همت گروه پیشروی این طرح و همچنین مساعدت اداره کل منابع طبیعی مازندران – ساری، به مرحله اجرا درآمده است.»
نجاتی با بیان اینکه مناسبت درختکاری در ایران، یک روز و نهایتا یک هفته است، اما برای ما 365 روز سال، روز درختکاری‌ست، می‌‎گوید:« در این طرح‌ها به ترتیب بیشترین میزان کاشت، از گونه‌های افرا، شیردار، بلوطی، آزاد، ون، داغ داغان (طوقدار)، توسکا، سفیدپلت، گیلاس، گلابی، نمدار و ... استفاده می‎‌شود.»

*درخت حرمت دارد، حرمتش را نشکنیم
محمد نجاتی با اشاره به کاشت سنتی درختان چنار در حاشیه پیاده‌روها و خیابان‌های شهرهای شمالی، از آن با عنوان یک الگوی اشتباه در رونق فضای سبز شهری یاد کرده و می‌افزاید:« شاید این درختان در گذشته‌ها که هنوز خبری از ساختمان‌های بلندمرتبه و خطوط برق و سیم‌های تلفن نبود، کاربری مناسبی داشتند، اما به مرور با احداث ساختمان‌های بلندمرتبه و برپایی تیرهای برق و ... مخاطراتی را برای شهروندان و عابران ایجاد کردند.»
وی با اشاره به اینکه امروز شاهد رشد درختان چنار بی‌قواره‌ای هستیم که به دلیل تغییر سبک زندگی شهری، شاخ و برگ‌هایشان را می‌زنند و احترام‌شان را به عنوان یک موجود زنده نگه نمی‌دارند، نیز تصریح کرد:« درخت حرمت دارد و نمی‌توان به این اعتبار که مزاحم کسب و کار و زندگی ما شده است، به جان شاخ و برگ‌هایش بیفتیم و آن را از هویت و اصالت واقعی‌اش دور کنیم.»
این فعال عرصه منابع طبیعی با اشاره به اهمیت شادابی و زیبایی درختان در پاشیدن عطر شادمانی و طراوت در هر کوی و گذر، تاکید کرد:« خود من به عنوان فعال این حوزه که سال‌هاست در این وادی گام برداشته‌ام، با مشاهده درختانی این چنین (بربادِ زمانه رفته و بی‌قواره) دچار افسردگی عمیقی می‌شوم، حال چه رسد به مردمی که خسته از کار و تلاش روزانه در شهر، هر روز شاهد این مناظر کسالت‌بار و رخوت‌انگیز هستند که از فضای سبز شهری فقط نامش را به یدک می‌کشند.»

*جای درختان سوزنی برگ، در شهرهای شمالی نیست
داریوش عبادی دبیر تشکل‌های مردم‌نهاد مازندران در عرصه منابع طبیعی، نیز در گفت‌و‌گو با خبرشمال با بیان اینکه به لحاظ اکولوژیکی، اولویت با کاشت درختان بومی و سازگار با اقلیم مازندران است، اظهار داشت:« درختان سوزنی‌برگ از جمله درختان پیشاهنگ در مناطق خشک و کویری محسوب می‌شوند و در منطقه معتدلی همچون مازندران، که رطوبت به اندازه کافی وجود دارد، جز اسیدی کردن خاک، فایده دیگری ندارند.»
عبادی با تاکید بر کاشت درختان بومی و سازگار با اقلیم مازندران، همچون درختان افرا و توسکا و سپیدار و ... عنوان کرد:«درختان پهن‌برگ، علاوه بر بهره‌مندی از زیبایی و طراوت بیشتر به نسبت درختان سوزنی‌برگ، از توانایی بیشتری در تولید اکسیژن و از بین بردن گاز کربنیک دارند.»

 

 
 

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تغییر کد امنیتی