• منتشر شده در شنبه, 24 فروردين 1398 09:27
خبرشمال از لزوم به رسمیت شناختن حقوق رودخانه گزارش می‌دهد

این بستر رود است، نه بالین مرگ!

 
 
 
 

مائده مطهری‌زاده /


سیلاب اخیر کشور، به رغمِ خسارات فراوانی که برجای گذاشت، بسیاری را نیز از خواب غفلت بیدار کرد و باعث شد تا چشم‌ها این بار به طور جدی به روی قوانین و مقرراتی که سال‌ها پیش وضع شده بود، گشوده شود.

اما از میان همه قوانین موجود، مقرراتی که در خصوص عدم تجاوز به حریم و بستر رودخانه وضع شده، بیش از همه نگاه‌ها را به خود معطوف داشته است.

*حریم و بستر رودخانه کجاست؟
در آيين‌نامه مربوط به بستر و حريم رودخانه‌ها، انهار، مسيل‌ها، مرداب‌ها، بركه‌هاي طبيعي و شبكه‌هاي آب‌رساني، آبياري و زهكشي که در تاریخ یازدهم آبان ماه سال 79 توسط هیات وزیران مصوب شده بود، آمده است:« رودخانه، مجرايي است طبيعي كه آب به طور دائم يا فصلي در آن جريان داشته باشد؛ حریم انهار طبیعی، رودخانه‌ها و مسیل‌ها (اعم از اینکه آب دائم یا فصلی داشته باشند) و مرداب‌ها و برکه‌های طبیعی برای عملیات لایروبی و بهره‌برداری از یک تا بیست متر و برای حفاظت کیفی آب رودخانه‌ها، انهار طبیعی و برکه‌ها تا یکصد و پنجاه متر «تراز افقی» از منتهی‌الیه بستر خواهد بود که بنا به مورد و نوع مصرف و وضع رودخانه، نهرطبیعی و برکه ‌به‌وسیله وزارت نیرو یا شرکت‌های آب منطقه‌ای تعیین می‌گردد.»
در جای دیگری از این آیین‌نامه نیز در تعریف بستر رود می‌خوانیم:« بستر به آن قسمت از رودخانه، نهر يا مسيل گفته می‌شود كه در هر محل باتوجه به آمار هيدرولوژيك و داغاب و حداكثر طغيان با دوره برگشت 25 ساله به وسيله وزارت نيرو يا شركت‌هاي آب منطقه‌اي تعيين مي‌شود و همچنین در مناطقي كه ضرورت ايجاب مي‌نمايد سيلاب با دوره برگشت كمتر يا بيشتر از 25 ساله ملاك محاسبه قرار گيرد، سازمان‌هاي آب منطقه‌اي حسب مورد با ارائه نقشه‌هاي مربوط و توجيهات فني از حوزه ستادي وزارت نيرو مجوز لازم را اخذ خواهند نمود و باز در جای دیگری از این آیین‌نامه نیز آمده است که حریم کیفی برای رودخانه‌ها، انهار طبیعی و برکه‌های تأمین‌کننده آب شرب مقطوعاً یکصد و پنجاه متر خواهد بود. سیاهه رودخانه‌های یاد شده توسط سازمان‌های آب منطقه‌ای تعیین و برای اطلاع عموم اعلام خواهد شد.»

*وقتی رودخانه حق خود را از ما پس می‌گیرد
اما متاسفانه در سیلاب اخیر آنگونه که همگان مشاهده کردند، بیشترین میزان خسارات سیل ناشی از بی‌توجهی به همین مصوبه قانونی و سهل‌انگاری مردم و مسئولان در رعایت حقوق حریم و بستر رودخانه و تجاوز به حدود و ثغور آن بوده است.
بدیهی است که وقتی ما حقوق و حدود رودخانه را به رسمیت نمی‌شناسیم و در محل عبور و مرور آب، خانه و جاده و... می‌سازیم، رودخانه نیز به بدترین شکل ممکن، حق خود را پس می‌گیرد و سرنوشت ما را دگرگون می‌کند چنانکه در سیلاب اخیر مشاهده کردیم.
در همین راستا نیز بسیاری از کارشناسان و فعالان محیط‌زیست با جملاتی شبیه به اینکه :« آب راه خود را می‌رود؛ طبیعت حق خود را پس گرفت و ... سعی کردند تا به ما بفهمانند وقوع سیلاب فاجعه‌‎بار و تاسف‌برانگیز اخیر در کشور که با بی‌توجهی به بسیاری از قوانین طبیعت رقم خورد، چندان دور از انتظار نبوده است و مادام که ما به حقوق طبیعت احترام نگذاریم، طبیعت نیز حق حیات را برای ما پاس نخواهد داشت!»
یکی از جمله افرادی که در همان ابتدای وقوع سیلاب گسترده در کشور نسبت به این موضوع واکنش نشان داد، خدیجه گلین‌مقدم، کارشناس جغرافیای اهل رامسر بود.
این فعال برجسته محیط‌ زیستی کشور که مؤسس کمپین نه به انتقال آب خزر به کویر نیز بوده است، در نخستین واکنش خود به سیل اخیر خود در کانال تلگرام خود نوشت:« حتما دیده‌اید که برخی مسافران در کنار رود یا در بسترهای خشک رودخانه‌ها چادر می‌زنند و به تفریح می‌پردازند. آنها ممکن است چندین سال این کار را بکنند. اما هیچ اتفاقی برایشان نیفتد. یک روز که چادر به پا می‌کنند به یکباره ممکن است سیل بیاید و آنها را با خود ببرد‌. آن روز و در آن ساعت آنجا ممکن است آفتابی باشد، اما آیا در بالادست هم آفتابی است؟ معلوم نیست. شاید طوفان باشد یا تگرگ و یا رگبار تند کوهستانی. پس نباید فریب هوای صاف را بخورند! 
یا حتما دیده‌اید که مردم در حریم رودخانه‌ها باغ درست می‌کنند و یا خانه می‌سازند اما به یکباره تمام هستی و نیستی خود را از دست می‌دهند‌. چرا این کار را می‌کنند؟ چون آنها نگاه می‌کنند که مثلا یک دهه یا بیشتر، رودخانه هیچ طغیانی نداشته است، بر این اساس می‌آیند و در کنار رود، خانه می‌سازند یا باغ یا زمین شالیزار درست می‌کنند. اینها نیز فریب خورده‌اند! یا باز هم حتما دیده‌اید که بین رودخانه‌هایی با بستر پهن، دو یا چند پل می‌زنند، در این‌گونه مواقع بین پل‌ها خشک است و آبی جریان ندارد. بر این اساس برخی مجوز می‌گیرند و در آن بسترهای خشک مغازه یا خانه درست می‌کنند. اما در یک صبح که از خواب بیدار می شوند، می‌بینند نه دکانی است و نه خانه‌ای. این نیز یک فریب از سوی رودخانه است. ممکن است بیست سال یک رود طغیان نکند. اما یک بارش قوی همه اطراف و بستر رود را از پای در می‌آورد. بنابراین یادتان باشد که فریب پنهان‌کاری‌های رود را نخورید. زیرا آب، راهِ خودش را می‌رود.»

*بوستان ملل، مصداق بارز عدم رعایت حق طبیعت
مازندران، نیز از جمله استان‌هایی‌ست که به دلیل وجود رودخانه‌های متعدد و خروشانی که در سرتاسر وسعت آن کشیده شده است، همواره در معرض مخاطرات و تهدیدات وقوع سیلاب‌های مهیب و بنیان‌برافکن قرار دارد، چنانکه در سیل اخیر کشور که نشانه‌های اولیه آن، ابتدا در مازندران و شهر ساری و بوستان ملل ظاهر شد، مشاهده کردیم که وقتی یک پروژه بزرگ تفریحی توریستی ملی را بر روی بستر رودخانه بنا کنیم، چگونه همه رونق و زیبایی خیره‌کننده آن به یک چشم برهم زدن، در زیر تلی از گل و لای مدفون می‌شود؟!

*تاکید بر روی حفظ حقوق رودخانه‌ها در مازندران
حالا ولی‌الله نانواکناری، نماینده محترم بابلسر و فریدونکنار، طی سخنانی در جلسه ستاد مدیریت بحران بابلسر، ضمن تاکید بر این نکته که باید بیش از اینها مراعات حدود و حقوق رودخانه‌ها را بکنیم، از مسئولان محترم آب منطقه‌ای استان خواست تا با جدیت و قاطعیت بیش از پیش، دست متجاوزان به حریم و بستر رودخانه‌ها را کوتاه کنند.

*عدم فرهنگ‌سازی و کمبود زمین در مازندران، دو مانع عمده بر سر راه اجرایی شدن قوانین حاکم بر حریم و بستر رودخانه‌ها
خبرشمال نیز در همین باره و طی گفت‌و‌گویی کوتاه با امرالله براری مدیر روابط عمومی شرکت آب منطقه‌ای مازندران، با تایید و تاکید بر روی این نکته که بنابر اصول مصرح قانون، نظارت بر حُسن اجرای قوانین در مورد حرائم رودخانه‌ها و صدور مجوز در خصوص ساخت‌و‌ساز در حریم و بستر رودها با شرکت آب منطقه‌ای است، گفت:« عدم فرهنگ‌سازی در این رابطه و همچنین کمبود زمین (وسعت اندک اراضی) در مازندران، از جمله بزرگ‌ترین موانع و مشکلات ما بر سر راه حفاظت و پاسداشت حقوق و حدود رودخانه‌هاست.»
براری با اشاره به تشکیل کمیته نظارت و بررسی بر ساخت و ساز در حریم و بستر رودخانه‌ها که با حضور رییس کل دادگستری و دادستان عمومی و انقلاب استان و سایر دستگاه‌های اجرایی ذیربط، افزود:« ما به عنوان ضابط قانونی، یقینا در هرکجا که با اعمال خلاف قانون و تجاوز به حریم رودخانه‌ها مواجه شویم ورود خواهیم کرد و با سپردن شخص یا اشخاص متخلف، به دست قانون، وظیفه خود را در این باره به نحو احسن انجام خواهیم داد.»
وی در پایان نیز از شهرداران و دهیاران سراسر استان خواست تا قبل از اعطای هرگونه مجوز ساخت و ساز به اشخاص حقیقی یا حقوقی، در حریم یا بستر رودخانه‌ها، نسبت به رویت استعلام و مجوز آب منطقه‌ای برای برپایی هرگونه سازه کوچک و بزرگی اطمینان حاصل کنند و در غیر این صورت، اجازه هیچگونه فعالیت و تحرکی در عرصه رودخانه‌ها را به هیچ فرد حقیقی یا حقوقی ندهند.

 

 
 

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تغییر کد امنیتی